เกี่ยวกับหน่วยงาน

 
       ศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานี หรือสถานีทดลองข้าวรังสิต (เดิม) สร้างขึ้นโดยพระราชประสงค์ของ
สมเด็จพระปิยมหาราช 
   
       ในปี พ.ศ.2458 บริษัทขุดคลองและคูนาสยามในทุ่งหลวงเสร็จ สิ้นลง ทรงให้ตั้งสถานีทดลองรังสิต (นาทดลองคลองรังสิต) สังกัดกรมเพาะปลูก ขึ้นในปี พ.ศ.2459 ซึ่งเป็นสถานีทดลอง ข้าวแห่งแรกของประเทศไทย โดยมีพระยาโภชากร 
   
 
     (ตริ มิลินทสูตร) นักเรียนทุนหลวงคนแรก ที่ไปศึกษาวิชาการ แผนที่และวิชาเกษตร
ที่มหาวิทยาลัยคอร์เนล ประเทศสหรัฐอเมริกา และ เป็นหัวหน้าสถานีคนแรก ได้ทำการปรับปรุงพันธุ์ข้าวเจ้านาสวน ที่นา ทดลองคลองรังสิต เป็นเวลานาน 12 ปี จนประสบผลสำเร็จได้ข้าว พันธุ์ปิ่นแก้ว  
 
 
     สถานีทดลองข้าวรังสิต ตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ.2459 ชื่อ นาทดลองคลองรังสิต สังกัดกรมเพาะปลูก มี พระยาโภชากร(ตริ มิลินทสูต) เป็นหัวหน้าสถานี   
     
     ต่อมาได้เปลี่ยนชื่อเป็น สถานีทดลองข้าวรังสิต สังกัดกรมการข้าว ในปี พ.ศ.2496 และ เปลี่ยนไปสังกัดกรมวิชาการเกษตร ปี พ.ศ.2515 
 
     ปี พ.ศ.2526 สถานีทดลองข้าวรังสิต ได้รับการยกฐานะเป็น ศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานี สังกัดกรมวิชาการเกษตร จากการปรับปรุงโครงสร้างใหม่ตามโครงการวิจัยแห่งชาติ
 
     ปัจจุบันศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานี ขึ้นกับสังกัดกรมการข้าว โดยการตั้งกรมการข้าวขึ้น ใหม่อีกครั้ง ในปี พ.ศ.2549  
 
 
ปี พ.ศ.2463
 
     ทำการปรับปรุงการทำนา โดยนำเครื่องมือและเครื่อง จักรกลจากต่างประเทศมาใช้ 
 
 
ปี พ.ศ.2475
 
     ได้รับ ม.ล.ยิ่งศักดิ์ อิศรเสนา ซึ่งจบการศึกษาเกษตรศาสตร์ จากประเทศอังกฤษมาร่วมงานและได้ขยายเนื้อที่นาเพิ่ม ขึ้นอีก 1,700 ไร่ โดยเช่าจากสำนักทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ จังหวัดปทุมธานีเพื่อการขยายพันธุ์ข้าว
 
 
ปลายปี พ.ศ.2476
 
     (สมัยรัชกาลที่ 7) ข้าวพันธุ์ปิ่นแก้วของนาทดลองคลองรังสิต ได้รับรางวัลดีเยี่ยมเป็นที่ 1 ของโลก ในงานประกวดข้าวโลก ที่เมืองเรไยนา (Regina) ประเทศคานาดา และได้รับรางวัลที่ 2 และ 3 และรางวัลอื่นๆ อีก 8 รางวัล รวมเป็น 11 รางวัล จากรางวัลรวมทั้งสิ้น 20 รางวัล ทำให้ข้าวปิ่นแก้ว ของไทยเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางในตลาดโลก
 
 
ในปี พ.ศ.2477
 
     (สมัยรัชกาลที่ 8) ม.ล.ยิ่งศักดิ์ อิศรเสนา ได้เป็นหัวหน้าสถานี และมีบทบาทสำคัญในการผลิตบุคลากร โดยได้รับมอบหมายให้ เปิดการสอนผู้ที่มีความรู้ จบการศึกษาระดับมัธยมศึกษาปีที่ 8 เข้าเรียนเรื่องข้าว หลักสูตร 15 เดือนเป็นภาควิชาการ 3 เดือน และการฝึกภาคสนาม อีก 1 ปี เพื่อขยายการเผยแพร่พันธุ์ข้าว ไปอำเภอต่างๆ ที่มีการทำนาเป็นหลัก รวม 27 อำเภอ ในภาคกลางลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา จึงเป็นการเริ่มต้นของการ ส่งเสริมการใช้ข้าวพันธุ์ดีของประเทศ
 
 
ในปี พ.ศ.2480
 
     นาทดลองคลองรังสิต ได้รับความเสียหายจากอุทกภัยอย่างหนัก แปลงนาขยายพันธุ์ทั้งหมดถูกน้ำท่วม สถานีฯ จึงได้กู้ต้นข้าว เมล็ดพันธุ์ข้าวจากรวง (panicle seeds) ของข้าวพันธุ์ดีทั้งหมด โดยการย้ายไปปลูกในกระถาง ทำให้การทำนาในปี พ.ศ.2486 ต้องใช้เมล็ดพันธุ์คัด (breeder seeds) เมล็ดพันธุ์หลัก (foundation seeds) และเมล็ดพันธุ์ขยาย (stock seeds) ที่เหลือเก็บข้ามปีไว้
 
ตั้งอยู่ที่ หมู่ 1 คลอง 6 ตำบลรังสิต อำเภอธัญบุรี จังหวัดปทุมธานี มีพื้นที่ทั้งหมด 1,007 ไร่ 1 งาน 45 ตารางวา สภาพทั่วไปเป็นที่ราบ สูงจากระดับน้ำทะเลปานกลาง 0.4-2.1 เมตร ตั้งอยู่บนเส้นรุ้งที่ 14 องศา 01 ลิปดาเหนือและเส้นแวงที่ 100 องศา 41 ลิปดาตะวันออก ลักษณะดินเป็นดินเปรี้ยว ชุดดินองครักษ์ กรดจัด (ความเป็นกรดด่าง 3.9-4.2) จำนวนวันฝนตกเฉลี่ย 90 วันต่อปี ปริมาณฝนตกเฉลี่ย1,330 มิลลิเมตรต่อปี อุณหภูมิสูงสุดเฉลี่ยตลอดปี 32.1 องศาเซลเซียส อุณหภูมิต่ำสุดเฉลี่ย ตลอดปี 22.2 องศาเซลเซียส ความชื้นสัมพัทธ์เฉลี่ย 74.8 เปอร์เซ็นต์